ครอบครัวบำบัด (Family Therapy) คืออะไร ช่วยคนที่ติดยาเลิกได้จริงไหม และครอบครัวต้องเตรียมตัวอย่างไร
การติดยาไม่ได้กระทบแค่ผู้ใช้ แต่กระทบทั้งบ้าน ทั้งความไว้ใจ การสื่อสาร และบทบาทของแต่ละคน ครอบครัวบำบัดจึงเป็นส่วนหนึ่งของการบำบัดที่หน่วยงานสาธารณสุขสหรัฐฯ (SAMHSA) แนะนำ บทความนี้อธิบายว่าครอบครัวบำบัดคืออะไร ช่วยอย่างไร ในแต่ละครั้งทำอะไรบ้าง และครอบครัวควรเตรียมตัวอย่างไร
ครอบครัวบำบัดคืออะไร
ครอบครัวบำบัดคือการให้คำปรึกษาที่มองครอบครัวทั้งระบบ ไม่ได้มองเฉพาะผู้ที่ติดยา คู่มือของ SAMHSA ซึ่งอ้างอิงจากแนวทาง TIP 39 อธิบายว่าการบำบัดจะเน้นบทบาท ความสัมพันธ์ และรูปแบบการสื่อสารในครอบครัว เมื่อรูปแบบเหล่านี้เปลี่ยน สมาชิกในบ้านจะสนับสนุนการเลิกยาได้ดีขึ้น และหยุดพฤติกรรมที่อาจกระตุ้นให้กลับไปใช้ซ้ำ
ครอบครัวบำบัดไม่ใช่การหาว่าใครผิด และไม่ได้แปลว่าครอบครัวเป็นต้นเหตุของการติดยา เป้าหมายคือทำให้บ้านเป็นที่ที่ช่วยให้การฟื้นฟูไปต่อได้
ทำไมครอบครัวถึงสำคัญต่อการเลิกยา
SAMHSA ระบุว่าการสนับสนุนเชิงบวกจากครอบครัวสัมพันธ์กับการเลิกยาได้ในระยะยาว ขณะที่ความขัดแย้งในบ้านและแรงกดดันให้ใช้ยาสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่จะกลับไปใช้ซ้ำ การให้ครอบครัวมีส่วนร่วมยังช่วยให้ผู้ป่วยเข้ารับการบำบัดและอยู่ในการบำบัดได้ต่อเนื่องขึ้น
บ่อยครั้งที่ครอบครัวตอบสนองต่อปัญหาด้วยความรักแต่กลับทำให้ปัญหาคงอยู่โดยไม่ตั้งใจ เช่น ใช้หนี้แทน ปกปิดให้ หรือทะเลาะกันทุกครั้งที่เจอ ครอบครัวบำบัดช่วยให้มองเห็นรูปแบบเหล่านี้และหาวิธีตอบสนองแบบใหม่
ครอบครัวบำบัดมีกี่รูปแบบ
SAMHSA อธิบายว่าครอบครัวมีส่วนร่วมได้หลายระดับ ตั้งแต่การเข้าฟังให้ความรู้เรื่องการเสพติด ไปจนถึงการให้คำปรึกษาครอบครัวแบบมีโครงสร้าง และกลุ่มบำบัดที่มีหลายครอบครัวเข้าร่วมพร้อมกัน
สำหรับคู่สมรสหรือคู่ที่อยู่ด้วยกัน มีรูปแบบเฉพาะคือคู่บำบัดเชิงพฤติกรรม (Behavioral Couples Therapy) ซึ่งช่วยปรับรูปแบบการปฏิสัมพันธ์ของคู่เพื่อสนับสนุนการเลิกยา
ส่วนว่าใครนับเป็นครอบครัว SAMHSA แนะนำให้ผู้รับการบำบัดเป็นคนกำหนดเอง จึงอาจรวมถึงเพื่อนสนิทหรือคนที่ผูกพันเหมือนครอบครัว ไม่จำเป็นต้องเป็นญาติทางสายเลือด
ในการบำบัดแต่ละครั้งทำอะไรบ้าง
โดยทั่วไปผู้บำบัดจะช่วยให้แต่ละคนได้พูดถึงสิ่งที่เกิดขึ้นในมุมของตัวเอง ฝึกการสื่อสารที่ไม่ใช่การกล่าวโทษ ตกลงกติกาและขอบเขตในบ้านร่วมกัน และวางแผนรับมือกับสถานการณ์เสี่ยงหลังกลับบ้าน
SAMHSA แนะนำว่าผู้บำบัดไม่ควรเก็บความลับของสมาชิกคนหนึ่งไว้จากคนอื่น ข้อมูลที่บอกผู้บำบัดเป็นการส่วนตัวมักจะถูกนำมาคุยกันในครั้งถัดไป ยกเว้นเรื่องความรุนแรงหรือการถูกทำร้าย ซึ่งต้องจัดการแยกเพื่อความปลอดภัย
เมื่อผู้รับการบำบัดเริ่มฟื้นตัว บทบาทในบ้านมักเปลี่ยนไปด้วย เช่น คนที่เคยแบกรับทุกอย่างอาจต้องปล่อยวางบ้าง ครอบครัวบำบัดช่วยให้ทุกคนปรับตัวกับบทบาทใหม่ได้
เมื่อไหร่ที่ยังไม่ควรทำครอบครัวบำบัด
SAMHSA ระบุว่าครอบครัวบำบัดไม่เหมาะในช่วงที่ผู้ป่วยกำลังมีอาการถอนยา และในช่วงที่ยังมีการใช้ความรุนแรงหรือการทำร้ายกันอยู่ ในกรณีเหล่านี้ต้องดูแลความปลอดภัยและอาการทางร่างกายก่อน แล้วจึงเริ่มครอบครัวบำบัดเมื่อพร้อม
ครอบครัวบำบัดที่เพชรนาวา โฮปแคร์
ในโปรแกรมฟื้นฟู 28 วันของเพชรนาวา โฮปแคร์ ครอบครัวบำบัดอยู่ในระยะที่ 4 ช่วงวันที่ 22 ถึง 28 ซึ่งเป็นช่วงเตรียมกลับบ้าน ควบคู่กับการฝึกทักษะการสื่อสารในครอบครัวและการวางแผนรับมือกับความเสี่ยงและสิ่งกระตุ้น หลังจบโปรแกรมยังมีการติดตามผลต่ออีก 3 เดือน
ครอบครัวที่ต้องการเตรียมตัว เริ่มได้จากการทบทวนว่าอยากให้บ้านเปลี่ยนไปอย่างไร จดเรื่องที่อยากคุยแต่ยังไม่เคยกล้าพูด และดูแลใจตัวเองไปด้วย ถ้ามีคำถาม โทรปรึกษาทีมเราได้
คำถามที่พบบ่อย
ครอบครัวบำบัดต่างจากการให้ความรู้ครอบครัวอย่างไร+
การให้ความรู้เน้นให้ครอบครัวเข้าใจเรื่องการเสพติดและการรักษา ส่วนครอบครัวบำบัดเน้นการปรับบทบาท ความสัมพันธ์ และการสื่อสารในบ้าน ทั้งสองอย่างใช้ร่วมกันได้
ถ้าคนในบ้านบางคนไม่ยอมเข้าร่วม ทำได้ไหม+
ทำได้ SAMHSA ระบุว่าผู้บำบัดมีวิธีรับมือ เช่น พูดถึงมุมมองของคนที่ไม่มา หรือติดต่อเขาระหว่างการบำบัดถ้าได้รับอนุญาต การเริ่มจากคนที่พร้อมก่อนก็ยังมีประโยชน์
ต้องเป็นญาติทางสายเลือดเท่านั้นไหม+
ไม่จำเป็น ผู้รับการบำบัดเป็นคนกำหนดว่าใครคือครอบครัว อาจรวมคู่ชีวิต เพื่อนสนิท หรือคนที่ผูกพันเหมือนครอบครัว
ครอบครัวบำบัดเริ่มเมื่อไหร่+
ไม่ควรเริ่มในช่วงที่มีอาการถอนยาหรือยังมีความรุนแรงในบ้าน ในโปรแกรม 28 วันของเพชรนาวา โฮปแคร์ ครอบครัวบำบัดอยู่ในระยะที่ 4 ก่อนกลับบ้าน
อยากให้ครอบครัวมีส่วนร่วมในการฟื้นฟูคนที่คุณรัก ทำแบบประเมินเบื้องต้นหรือโทรปรึกษาทีมเราได้ เป็นความลับ
ปรึกษาเรื่องครอบครัวบำบัด | เพชรนาวา โฮปแคร์