เครียดหลังน้ำท่วม ดื่มหนักขึ้น ใช้ยามากขึ้น สัญญาณเตือนที่ครอบครัวไม่ควรมองข้าม
ช่วงหลังน้ำลดมักเป็นช่วงที่ความเครียดสะสมเริ่มแสดงผล ทั้งจากการเก็บกวาดบ้าน ความเสียหายทางการเงิน และความสูญเสียที่เพิ่งผ่านมา บางคนหันไปพึ่งเหล้าหรือยาเพื่อให้หลับหรือเพื่อให้ผ่านแต่ละวันไปได้ งานวิจัยชี้ว่าปัญหาสุขภาพจิตที่เกิดจากบาดแผลและความสูญเสียจากภัยพิบัติ อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการใช้สารเสพติดในทางที่ผิด บทความนี้สรุปสัญญาณเตือนที่ครอบครัวควรสังเกต และวิธีช่วยเหลือที่ไม่ทำให้ปัญหาแย่ลง
ทำไมช่วงหลังน้ำลดจึงเสี่ยง
ระหว่างน้ำท่วม คนส่วนใหญ่อยู่ในโหมดเอาตัวรอด แต่หลังน้ำลด ความเหนื่อยล้า ความเสียหายที่เห็นตรงหน้า และความกังวลเรื่องเงินและอนาคตจะค่อยๆ ถาโถมเข้ามา กรมสุขภาพจิตแนะนำให้สังเกตสัญญาณความเครียดทั้งทางร่างกาย เช่น เบื่ออาหาร นอนไม่หลับ ทางอารมณ์และพฤติกรรม เช่น หงุดหงิดง่าย แยกตัว และทางความคิด เช่น มีความคิดทำร้ายตัวเอง
งานทบทวนวรรณกรรมเรื่องสารเสพติดกับภัยพิบัติพบว่า การดื่มแอลกอฮอล์และปัญหาการใช้สารเสพติดที่เพิ่มขึ้นหลังภัยพิบัติ สัมพันธ์กับการเคยผ่านเหตุการณ์สะเทือนใจมาก่อนและการเคยดื่มมาก่อน คนในบ้านที่เคยมีประวัติจึงควรได้รับการดูแลเป็นพิเศษในช่วงนี้
ดื่มให้หลับ ใช้ยาให้ไหว ไม่ใช่ทางออก
การใช้เหล้าหรือยาเพื่อจัดการความเครียด อาจดูเหมือนช่วยได้ในระยะสั้น แต่มักทำให้ปัญหาการนอน อารมณ์ และความสัมพันธ์ในครอบครัวแย่ลงในระยะยาว และอาจกลายเป็นการพึ่งพาที่เลิกได้ยากขึ้นเรื่อยๆ
สิ่งที่กรมสุขภาพจิตแนะนำแทน ได้แก่ การฝึกหายใจคลายเครียด การนอนให้ได้ 7-8 ชั่วโมง การพูดคุยกับคนที่ไว้ใจ การออกกำลังกาย การช่วยเหลือผู้อื่น และการแก้ปัญหาทีละเรื่อง แทนที่จะพยายามจัดการทุกอย่างพร้อมกัน
สัญญาณเตือนที่ครอบครัวควรสังเกต
ดื่มเร็วขึ้นในแต่ละวันหรือดื่มปริมาณมากขึ้นกว่าก่อนน้ำท่วม ดื่มหรือใช้ยาเพื่อให้หลับ ปิดบังการดื่ม เริ่มขาดงานหรือหายไปจากการช่วยกันเก็บกวาดบ้าน หงุดหงิดหรือโมโหง่ายผิดปกติ และมีปัญหาเรื่องเงินที่อธิบายไม่ได้
สำหรับคนที่เคยเลิกยามาแล้ว สัญญาณเพิ่มเติมคือเริ่มพูดถึงเพื่อนกลุ่มเดิมหรือสถานที่ที่เคยใช้ยา มองว่าการใช้ยาในอดีตไม่ได้ร้ายแรง หรือบอกว่า "ครั้งเดียวไม่เป็นไร" ซึ่งเป็นสัญญาณของระยะความคิดก่อนการกลับไปเสพซ้ำ
คุยอย่างไรไม่ให้กลายเป็นทะเลาะ
เลือกจังหวะที่เขาไม่ได้อยู่ในอาการเมาหรืออาการของยา พูดจากความรู้สึกของตัวเอง เช่น "แม่เห็นลูกนอนไม่หลับหลายคืนแล้ว เป็นห่วงนะ" แทนการกล่าวหาหรือตำหนิ และยอมรับว่าทุกคนในบ้านกำลังเหนื่อยเหมือนกัน
ชวนกันทำสิ่งที่ช่วยคลายเครียดโดยไม่ต้องพึ่งสาร เช่น พักร่วมกัน ออกไปเดินเล่น หรือแบ่งงานเก็บกวาดให้ไม่หนักเกินไป และชื่นชมเมื่อเขาเลือกรับมือในทางที่ดี
ดูแลใจตัวเองและครอบครัวด้วย
คนที่ดูแลคนอื่นมักลืมดูแลตัวเอง ครอบครัวควรผลัดกันพัก หาคนที่ไว้ใจได้ไว้พูดคุย และใช้สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ซึ่งให้คำปรึกษาฟรีตลอด 24 ชั่วโมง
กรมสุขภาพจิตแนะนำว่า หากความเครียดหรือความทุกข์ใจยังคงอยู่เกิน 2 สัปดาห์ หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง ควรรีบพบแพทย์ทันที
เมื่อไรควรขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ
หากเขาพยายามลดหรือหยุดแล้วทำไม่ได้ มีอาการถอนเมื่อไม่ได้ดื่มหรือใช้ยา มีความรุนแรงในบ้าน หรือการดื่มและใช้ยาเริ่มกระทบงาน เงิน และความสัมพันธ์อย่างชัดเจน นี่คือเวลาที่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ ไม่ควรรอให้ปัญหาลุกลาม
เพชรนาวา โฮปแคร์ เป็นสถานพยาบาลยาเสพติดเอกชนที่ขึ้นทะเบียนตามกฎหมาย ครอบครัวสามารถโทรปรึกษาได้แม้คนในบ้านจะยังไม่พร้อมมาเอง ข้อมูลทุกอย่างเก็บเป็นความลับ หรือโทรสายด่วนบำบัดยาเสพติด 1165 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง
คำถามที่พบบ่อย
ดื่มเหล้าช่วยคลายเครียดหลังน้ำท่วมได้ไหม+
อาจรู้สึกผ่อนคลายในระยะสั้น แต่มักทำให้การนอนและอารมณ์แย่ลงในระยะยาว และเสี่ยงกลายเป็นการพึ่งพา โดยเฉพาะในผู้ที่เคยมีประวัติการดื่มหนักหรือการใช้สารเสพติด วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือการพัก การพูดคุย และการขอคำปรึกษาจากสายด่วนสุขภาพจิต 1323
คนในบ้านเพิ่งเลิกยาได้ไม่นาน แล้วเจอน้ำท่วม ควรทำอย่างไร+
ช่วยรักษากิจวัตรให้สม่ำเสมอ อยู่ใกล้ชิดและคอยสังเกตสัญญาณเตือน เช่น การแยกตัว การนอนไม่หลับ หรือการพูดถึงเพื่อนกลุ่มเดิม และติดต่อทีมบำบัดเพื่อขอคำแนะนำ การมีคนประคองในช่วงนี้ช่วยลดความเสี่ยงได้มาก
ถ้ามีคนในบ้านพูดถึงการทำร้ายตัวเอง ต้องทำอย่างไร+
ให้ถือเป็นเรื่องเร่งด่วน อยู่กับเขา อย่าปล่อยให้อยู่ลำพัง และโทรขอความช่วยเหลือทันทีที่สายด่วนสุขภาพจิต 1323 หรือ 1669 หากมีอันตรายเฉพาะหน้า
เป็นห่วงคนในบ้านที่ดื่มหนักหรือใช้ยามากขึ้นหลังน้ำท่วม ปรึกษาและประเมินฟรีกับผู้เชี่ยวชาญ เป็นความลับ
แบบประเมินเบื้องต้น | เพชรนาวา โฮปแคร์