น้ำท่วมกับยาเสพติด ทำไมภัยพิบัติทำให้เสี่ยงกลับไปเสพซ้ำ และครอบครัวควรระวังอะไร

น้ำท่วมทำให้คนติดยาเพิ่มขึ้นจริงหรือ

งานทบทวนวรรณกรรมเรื่องสารเสพติดกับภัยพิบัติสรุปว่า ในภาพรวมของประชากร ภัยพิบัติส่งผลต่ออัตราการเกิดปัญหาการใช้สารเสพติดรายใหม่ค่อนข้างน้อย งานศึกษาผู้ประสบภัยน้ำท่วมใหญ่ในแถบมิดเวสต์ของสหรัฐฯ ปี 1993 พบว่าแทบไม่มีปัญหาการใช้สารเสพติดรายใหม่เกิดขึ้นหลังน้ำท่วม

แต่ภาพจะต่างออกไปสำหรับคนที่เคยมีประวัติการใช้สารเสพติด งานวิจัยหลายชิ้นพบว่าการเผชิญภัยพิบัติสัมพันธ์กับอาการที่แย่ลงในผู้ที่มีประวัติ และโอกาสที่สูงขึ้นในการกลับไปใช้ซ้ำของผู้ที่กำลังฟื้นตัว กลุ่มนี้จึงเป็นกลุ่มที่ครอบครัวควรให้ความสำคัญเป็นพิเศษ

ทำไมน้ำท่วมจึงกระตุ้นการกลับไปเสพซ้ำ

น้ำท่วมนำมาซึ่งความเครียดหลายชั้นพร้อมกัน ทั้งความสูญเสียทรัพย์สินและรายได้ การนอนไม่พอ การต้องย้ายที่อยู่หรือไปพักในศูนย์พักพิง และกิจวัตรประจำวันที่เคยช่วยประคองการฟื้นตัวหายไปในชั่วข้ามคืน สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นปัจจัยกระตุ้นที่ทำให้ความอยากยากลับมาได้ง่ายขึ้น

อีกปัจจัยสำคัญคือการดูแลรักษาที่ขาดตอน สำนักงานด้านสารเสพติดและสุขภาพจิตของสหรัฐฯ (SAMHSA) ชี้ว่าภัยพิบัติมักทำให้บริการบำบัดและการเข้าถึงยาหยุดชะงัก และผู้ที่มีประวัติบาดแผลทางใจ เช่น ภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ (PTSD) มีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป

บทเรียนจากภัยพิบัติในต่างประเทศ

หลังพายุเฮอริเคนมาเรียถล่มเปอร์โตริโกในปี 2017 งานศึกษาที่ SAMHSA อ้างถึงพบว่า ในกลุ่มผู้ใช้ยาเสพติดที่ร่วมการศึกษา สัดส่วนผู้ที่ฉีดยาเดือนละครั้งเพิ่มจากร้อยละ 3.0 ก่อนเกิดพายุ เป็นร้อยละ 22.7 หลังเกิดพายุ สะท้อนว่าภัยพิบัติเปลี่ยนพฤติกรรมของกลุ่มเสี่ยงได้อย่างชัดเจน

บทเรียนนี้ไม่ได้แปลว่าทุกคนจะกลับไปเสพซ้ำ แต่บอกว่าช่วงภัยพิบัติคือช่วงที่ระบบป้องกันเดิมอ่อนแอลง ทั้งกิจวัตร คนรอบข้าง และการติดตามดูแล ครอบครัวจึงควรเข้ามาช่วยประคองในช่วงนี้มากกว่าปกติ

สัญญาณที่ครอบครัวควรจับตาในช่วงน้ำท่วม

สัญญาณเริ่มต้นมักเป็นเรื่องอารมณ์และพฤติกรรม เช่น แยกตัว หงุดหงิดง่าย นอนไม่หลับติดต่อกันหลายคืน ไม่ยอมพูดถึงความรู้สึก หรือเริ่มดื่มแอลกอฮอล์มากขึ้นโดยอ้างว่าเพื่อคลายเครียด

สัญญาณที่ควรเป็นห่วงมากขึ้น ได้แก่ เริ่มพูดถึงเพื่อนหรือสถานที่ที่เคยเกี่ยวข้องกับการใช้ยา เงินหรือของในบ้านหายไปโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือหายไปจากบ้านหรือศูนย์พักพิงเป็นเวลานานโดยไม่บอก หากเห็นสัญญาณเหล่านี้ ควรพูดคุยด้วยความห่วงใยและติดต่อทีมผู้เชี่ยวชาญโดยเร็ว

ลดความเสี่ยงได้อย่างไรในช่วงน้ำท่วม

พยายามรักษากิจวัตรพื้นฐานไว้ให้มากที่สุด ทั้งเวลานอน เวลากิน และการพูดคุยกันในครอบครัว รักษาการติดต่อกับทีมบำบัดผ่านโทรศัพท์แม้จะไปตามนัดไม่ได้ และไม่หยุดยาที่แพทย์สั่งเอง กรมสุขภาพจิตยังเตือนว่าผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำไม่ควรหยุดดื่มทันทีโดยไม่มีแพทย์ดูแล เพราะอาจเกิดอาการถอนที่รุนแรงจนชักได้

บันทึกเบอร์สำคัญไว้ในโทรศัพท์และจดใส่กระดาษเผื่อแบตหมด ได้แก่ สายด่วนนิรภัย ปภ. 1784 สำหรับแจ้งเหตุและขอความช่วยเหลือ 1669 สำหรับเหตุฉุกเฉินทางการแพทย์ 1323 สายด่วนสุขภาพจิต และ 1165 สายด่วนบำบัดยาเสพติด ซึ่งให้บริการตลอด 24 ชั่วโมง

เพชรนาวา โฮปแคร์ ช่วยครอบครัวได้อย่างไร

เพชรนาวา โฮปแคร์ เป็นสถานพยาบาลยาเสพติดเอกชนที่ขึ้นทะเบียนตามกฎหมาย หากคนในบ้านเริ่มมีสัญญาณน่าเป็นห่วงในช่วงน้ำท่วมหรือหลังน้ำลด ครอบครัวสามารถโทรปรึกษาทีมผู้เชี่ยวชาญได้ ข้อมูลทุกอย่างเก็บเป็นความลับ