ติดกัญชาได้ไหม สัญญาณเตือน อาการขาดกัญชา และการบำบัดที่ได้ผล
หลายคนเชื่อว่ากัญชาเป็นพืชธรรมชาติที่ไม่ทำให้ติด แต่ข้อมูลจากหน่วยงานสาธารณสุขสหรัฐฯ ชี้ว่าผู้ใช้จำนวนไม่น้อยเกิดภาวะใช้กัญชาจนเป็นปัญหา โดยเฉพาะคนที่ใช้ทุกวันและเริ่มใช้ตั้งแต่วัยรุ่น บทความนี้อธิบายว่าการติดกัญชาเป็นอย่างไร สัญญาณที่ครอบครัวควรสังเกต อาการเมื่อหยุดใช้ และการบำบัดที่มีหลักฐานรองรับ
กัญชาทำให้ติดได้จริงไหม
สถาบันวิจัยยาเสพติดแห่งชาติสหรัฐฯ (NIDA) ระบุว่างานวิจัยประเมินว่าราวร้อยละ 22 ถึง 30 ของผู้ใช้กัญชามีภาวะใช้กัญชาผิดปกติ (Cannabis Use Disorder) ซึ่งหมายถึงการใช้ที่ควบคุมไม่ได้และก่อปัญหาต่อชีวิต ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) ให้ตัวเลขใกล้เคียงกันคือราว 3 ใน 10 คน
ภาวะนี้แบ่งความรุนแรงตามจำนวนอาการในรอบ 12 เดือน ตั้งแต่ระดับเล็กน้อยไปจนถึงรุนแรง ไม่ใช่ทุกคนที่ใช้จะติด แต่ความเสี่ยงมีจริงและเพิ่มขึ้นในบางกลุ่ม
ใครเสี่ยงมากที่สุด
NIDA ระบุว่าตัวทำนายที่ชัดที่สุดคือความถี่ในการใช้ คนที่ใช้ทุกวันหรือเกือบทุกวันเสี่ยงสูงสุด รองลงมาคือระยะเวลาที่ใช้และประวัติการใช้สารเสพติดในครอบครัว CDC เพิ่มว่าการเริ่มใช้ตั้งแต่วัยรุ่นเพิ่มความเสี่ยงอย่างชัดเจน
อีกปัจจัยคือความแรงของกัญชา ปริมาณ THC ซึ่งเป็นสารออกฤทธิ์หลักในกัญชาที่ยึดได้ในสหรัฐฯ เพิ่มจากราวร้อยละ 4 ในปี 2538 เป็นราวร้อยละ 16 ในปี 2565 และผลิตภัณฑ์เข้มข้นบางชนิดเกินร้อยละ 40 NIDA ระบุว่า THC ที่สูงขึ้นสัมพันธ์กับการเกิดภาวะใช้กัญชาผิดปกติ
สัญญาณที่บอกว่าเริ่มติด
CDC ระบุสัญญาณไว้ เช่น ใช้มากกว่าหรือนานกว่าที่ตั้งใจ พยายามเลิกหลายครั้งแต่ไม่สำเร็จ ใช้เวลามากไปกับการหาหรือใช้กัญชา มีอาการอยากใช้ ใช้ต่อแม้เกิดปัญหาที่บ้าน โรงเรียน หรือที่ทำงาน เลิกทำกิจกรรมกับเพื่อนและครอบครัว ใช้ในสถานการณ์เสี่ยงอย่างการขับรถ และต้องใช้มากขึ้นเพื่อให้ได้ฤทธิ์เท่าเดิม
ครอบครัวมักเห็นการเปลี่ยนแปลงที่ชีวิตประจำวันก่อน เช่น ผลการเรียนหรืองานตกลง ขาดเรียนหรือขาดงาน เฉื่อยชา นอนผิดเวลา และหงุดหงิดง่ายเมื่อไม่ได้ใช้
อาการขาดกัญชาเมื่อหยุดใช้
NIDA ระบุอาการที่พบเมื่อหยุดใช้ ได้แก่ โกรธง่าย หงุดหงิด ก้าวร้าว กังวล กระสับกระส่าย เบื่ออาหารหรือน้ำหนักลด ซึมเศร้า นอนไม่หลับ ฝันร้าย ปวดหัว เหงื่อออก ปวดท้อง และมือสั่น งานวิจัยหนึ่งประเมินว่าราวร้อยละ 12 ของผู้ที่ใช้บ่อยมีอาการขาดกัญชา
อาการเหล่านี้ไม่อันตรายถึงชีวิต แต่ทำให้หลายคนกลับไปใช้ใหม่เพื่อให้รู้สึกดีขึ้น การมีแผนรับมือกับช่วงแรกของการหยุดใช้จึงช่วยได้มาก
ผลต่อสมองและสุขภาพจิต
การใช้บ่อยหรือหนักสัมพันธ์กับปัญหาการเรียนรู้ ความจำ สมาธิ และความเร็วในการคิด ในวัยรุ่น ซึ่งสมองยังพัฒนาอยู่ การใช้เป็นประจำสัมพันธ์กับผลการเรียนที่แย่ลง และระดับการศึกษา การงาน และรายได้ที่ต่ำลงเมื่อเป็นผู้ใหญ่
NIDA ระบุว่าในคนที่มีความเสี่ยงทางพันธุกรรมต่อโรคจิต การใช้กัญชาสัมพันธ์กับการเกิดอาการทางจิตเร็วขึ้นและอาการรุนแรงขึ้น โดยความสัมพันธ์กับโรคจิตเภทชัดเป็นพิเศษในชายอายุน้อย การใช้ขนาดสูงยังอาจทำให้เกิดอาการทางจิตชั่วคราวได้ แม้งานวิจัยยังสรุปไม่ได้ว่ากัญชาเป็นสาเหตุโดยตรง แต่สัญญาณเตือนเหล่านี้ไม่ควรมองข้าม
บำบัดอย่างไรให้ได้ผล
ปัจจุบันยังไม่มียาที่ได้รับการรับรองให้รักษาการติดกัญชาโดยตรง NIDA ระบุว่าการบำบัดที่ได้ผลคือพฤติกรรมบำบัด ได้แก่ การบำบัดความคิดและพฤติกรรม (CBT) ซึ่งช่วยรู้ทันสิ่งกระตุ้นและฝึกรับมือ การเสริมสร้างแรงจูงใจ (Motivational Enhancement) ซึ่งช่วยให้ผู้ใช้เห็นเหตุผลของการเปลี่ยนแปลงด้วยตัวเอง และการให้รางวัลเมื่อทำได้ตามเป้าหมาย (Contingency Management)
ถ้าคนในบ้านยังไม่พร้อมบำบัด ครอบครัวเริ่มจากการคุยด้วยความเข้าใจ ไม่ตำหนิ และหาข้อมูลไว้ก่อนได้ ปรึกษาสายด่วนบำบัดยาเสพติด 1165 หรือทีมเพชรนาวา โฮปแคร์ เพื่อประเมินความรุนแรงและหาแนวทางที่เหมาะกับแต่ละคน
คำถามที่พบบ่อย
ใช้กัญชานานๆ ครั้งจะติดไหม+
ความเสี่ยงต่ำกว่าคนที่ใช้บ่อย NIDA ระบุว่าความถี่ในการใช้เป็นตัวทำนายที่ชัดที่สุด คนที่ใช้ทุกวันหรือเกือบทุกวันเสี่ยงสูงสุด
หยุดกัญชาแล้วนอนไม่หลับ หงุดหงิด เป็นเรื่องปกติไหม+
เป็นอาการขาดกัญชาที่พบได้ เช่น หงุดหงิด กังวล นอนไม่หลับ เบื่ออาหาร อาการไม่อันตรายถึงชีวิต แต่ควรมีแผนรับมือเพื่อไม่ให้กลับไปใช้ใหม่
มียารักษาการติดกัญชาไหม+
ยังไม่มียาที่ได้รับการรับรองโดยตรง การบำบัดหลักคือพฤติกรรมบำบัด เช่น CBT การเสริมสร้างแรงจูงใจ และการให้รางวัลเมื่อทำได้ตามเป้า
ลูกวัยรุ่นใช้กัญชา ควรกังวลแค่ไหน+
ควรใส่ใจ เพราะการเริ่มใช้ตั้งแต่วัยรุ่นเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดและสัมพันธ์กับปัญหาการเรียนและสุขภาพจิต เริ่มจากการคุยด้วยความเข้าใจและขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญ
ไม่แน่ใจว่าการใช้กัญชาของคนในบ้านถึงขั้นต้องบำบัดหรือยัง ทำแบบประเมินเบื้องต้นหรือโทรปรึกษาทีมเราได้
ประเมินเบื้องต้นแบบเป็นความลับ | เพชรนาวา โฮปแคร์