ยาเค (เคตามีน) อันตรายแค่ไหน ทำลายกระเพาะปัสสาวะและสมองอย่างไร ครอบครัวควรรู้

ยาเคคืออะไร

เคตามีนเป็นยาสลบที่ใช้ทางการแพทย์ทั้งในคนและสัตว์ แต่ถูกนำมาใช้ผิดวัตถุประสงค์เป็นยาเสพติดมานานหลายสิบปี โดยเฉพาะในสถานบันเทิงและงานเทศกาล สถาบันวิจัยยาเสพติดแห่งชาติสหรัฐฯ (NIDA) ระบุว่ายาเคที่ขายในตลาดมืดมักเป็นผงสีขาวขุ่นหรือของเหลว

ผู้ใช้จะรู้สึกว่าภาพและเสียงผิดเพี้ยน รู้สึกเคลิ้มเหมือนฝัน หรือเหมือนลอยออกจากร่างกาย ถ้าใช้ในขนาดสูงจะรู้สึกหลุดออกจากร่างกายและสิ่งรอบตัวอย่างรุนแรง ซึ่งผู้ใช้เรียกกันว่า เคโฮล (K-hole)

อันตรายเฉียบพลัน: หยุดหายใจได้ โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับสิ่งอื่น

ผลระยะสั้นของยาเค ได้แก่ ปวดหัว เวียนหัว ง่วงซึม คลื่นไส้ ตาพร่า ชา และความดันกับชีพจรเปลี่ยนแปลง NIDA เตือนว่าการใช้โดยไม่มีแพทย์ดูแลอาจกดการหายใจจนหายใจช้าและตื้นอย่างอันตราย และในงานวิจัยที่ NIDA สนับสนุน ปัญหาร้ายแรงที่สุดเกิดเมื่อใช้ยาเคร่วมกับยาอื่น

ในประเทศไทยพบการผสมยาเคกับยาอื่นที่เรียกกันว่า เคนมผง โรงพยาบาลกรุงเทพระบุว่าส่วนผสมอาจมีเฮโรอีน ยาไอซ์ หรือยานอนหลับกลุ่มโคลนาซีแพม ซึ่งเสริมฤทธิ์กันจนกดการหายใจ หมดสติ หรือหัวใจขาดเลือดได้ และถ้าดื่มแอลกอฮอล์ร่วมด้วยอาจเสียชีวิตได้ แม้ใช้เป็นครั้งแรก

ถ้าพบคนที่ใช้ยาแล้วซึมมาก ปลุกไม่ตื่น ริมฝีปากเขียวคล้ำ หรือหายใจช้าผิดปกติ ให้โทร 1669 ทันที จับนอนตะแคงและอยู่ดูอาการจนกว่าทีมแพทย์จะมาถึง

ยาเคทำลายกระเพาะปัสสาวะอย่างไร

ผลเสียที่หลายคนไม่รู้คือ ภาวะกระเพาะปัสสาวะอักเสบจากเคตามีน บทความทบทวนวรรณกรรมในวารสาร Health Psychology Research ปี 2565 พบว่าผู้ใช้ยาเคเพื่อความบันเทิงมากกว่าร้อยละ 25 มีอาการทางเดินปัสสาวะ และยิ่งใช้บ่อยยิ่งพบมาก ผู้ที่ใช้บ่อยราวร้อยละ 20 มีอาการคล้ายกระเพาะปัสสาวะอักเสบ เทียบกับร้อยละ 6.7 ในผู้ที่ใช้นานๆ ครั้ง

อาการที่พบ ได้แก่ ปวดปัสสาวะบ่อยและกลั้นไม่อยู่ ปัสสาวะแสบ ปัสสาวะเป็นเลือด ปวดท้องน้อย และต้องตื่นมาปัสสาวะกลางดึก ถ้าปล่อยไว้นาน ผนังกระเพาะปัสสาวะอาจกลายเป็นพังผืดจนหดเล็ก ท่อไตตีบ ไตบวมน้ำ และไตวายเรื้อรังได้ ระยะท้ายบางรายต้องผ่าตัดขยายหรือสร้างกระเพาะปัสสาวะใหม่

ข่าวดีคือในระยะแรก การหยุดใช้ยามักช่วยให้ทางเดินปัสสาวะกลับมาใกล้เคียงปกติ แต่บางรายอาการยังอยู่หรือแย่ลงแม้หยุดแล้ว และหลายคนกลับไปใช้ซ้ำเพราะใช้ยาเคบรรเทาอาการปวดที่เกิดจากตัวยาเอง การหยุดให้ได้เร็วจึงสำคัญมาก

ผลต่อสมอง อารมณ์ และการเสพติด

NIDA ระบุว่าการใช้ยาเคหนักเป็นเวลานานสัมพันธ์กับปัญหาความจำ ภาวะซึมเศร้า และวิตกกังวล การใช้ขนาดสูงอาจทำให้เกิดอาการทางจิต และการใช้บ่อยอาจทำให้มีอาการหลงผิดค้างอยู่ได้นานถึง 1 เดือนหลังหยุดใช้ บางคนมีอาการปวดท้องรุนแรงจากการใช้ระยะยาว ที่เรียกกันว่า K-cramps

ยาเคทำให้เกิดอาการของการเสพติดได้ เช่น ใช้ต่อแม้รู้ว่าเกิดผลเสีย ใช้มากกว่าที่ตั้งใจ ใช้เวลามากไปกับการหายา และดื้อยาจนต้องใช้มากขึ้นเพื่อให้ได้ฤทธิ์เท่าเดิม

สัญญาณที่ครอบครัวควรสังเกต

นอกจากพฤติกรรมทั่วไปของผู้ใช้ยาเสพติด เช่น เก็บตัว เปลี่ยนกลุ่มเพื่อน หรือใช้เงินผิดปกติ สัญญาณที่ค่อนข้างเฉพาะกับยาเคคือ เข้าห้องน้ำบ่อยมาก บ่นปวดท้องน้อยหรือปัสสาวะแสบ มีเลือดปนในปัสสาวะ ปวดท้องเป็นพักๆ และมีช่วงที่ดูเหม่อ ตอบสนองช้า หรือเหมือนไม่อยู่กับตัว

ถ้ามีอาการทางปัสสาวะร่วมกับสงสัยว่าใช้ยาเค ควรพาไปพบแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะ และบอกแพทย์ตามจริงเรื่องการใช้ยา เพราะช่วยให้วินิจฉัยและรักษาได้ตรงจุด

รักษาได้อย่างไร

การรักษามี 2 ส่วนที่ต้องทำไปพร้อมกัน ส่วนแรกคือรักษาผลเสียต่อร่างกาย โดยเฉพาะกระเพาะปัสสาวะและไต ภายใต้การดูแลของแพทย์ ส่วนที่สองคือการบำบัดการเสพติด ซึ่งเป็นตัวตัดสินว่าจะหยุดใช้ได้จริงหรือไม่ ปัจจุบันยังไม่มียาที่ใช้รักษาการติดยาเคโดยเฉพาะ การบำบัดหลักจึงเป็นพฤติกรรมบำบัด การให้คำปรึกษา และการดูแลอารมณ์ที่มักมาด้วยกัน เช่น ซึมเศร้าและวิตกกังวล

ปรึกษาเรื่องการบำบัดได้ที่สายด่วนบำบัดยาเสพติด 1165 หรือทีมเพชรนาวา โฮปแคร์ ซึ่งช่วยประเมินและวางแผนการบำบัดร่วมกับครอบครัวแบบเป็นความลับ