วัยรุ่นหลังน้ำท่วม เสี่ยงเหล้าและยาเสพติดแค่ไหน พ่อแม่ช่วยลูกได้อย่างไร

ทำไมวัยรุ่นต้องได้รับความสนใจเป็นพิเศษหลังน้ำท่วม

สมองของวัยรุ่นยังพัฒนาไม่เต็มที่ แนวทาง "Talk. They Hear You." ของ SAMHSA ระบุว่าสมองยังพัฒนาต่อเนื่องไปจนถึงช่วงอายุ 25 ปี วัยรุ่นจึงไวต่อผลของแอลกอฮอล์และยาเสพติดมากกว่าผู้ใหญ่ และสถาบันวิจัยยาเสพติดแห่งชาติสหรัฐฯ (NIDA) ระบุว่าการเริ่มใช้แอลกอฮอล์และสารอื่นตั้งแต่อายุน้อย เพิ่มโอกาสที่จะใช้ยาเสพติดชนิดอื่นต่อและเกิดความผิดปกติจากการใช้สารเสพติดในอนาคต

หลังน้ำท่วม ปัจจัยเสี่ยงหลายอย่างเกิดขึ้นพร้อมกัน โรงเรียนปิด กิจวัตรประจำวันหายไป พ่อแม่ยุ่งจนดูแลได้น้อยลง บางครอบครัวต้องย้ายไปอยู่ศูนย์พักพิงหรือชุมชนใหม่ที่ไม่คุ้นเคย และวัยรุ่นเองก็เครียดจากการสูญเสียแต่มักไม่พูดออกมา

งานวิจัยบอกอะไรเกี่ยวกับวัยรุ่นหลังภัยพิบัติ

งานทบทวนวรรณกรรมเรื่องสารเสพติดกับภัยพิบัติของเครือข่าย PTTC สรุปว่าภัยพิบัติไม่ได้ทำให้คนส่วนใหญ่เริ่มใช้สารเสพติด แต่กลุ่มที่มีความเสี่ยงอยู่เดิมมีแนวโน้มใช้มากขึ้น งานศึกษาที่รวบรวมไว้พบว่าวัยรุ่นที่เคยดื่มแอลกอฮอล์มาก่อนเกิดภัยพิบัติ มีแนวโน้มดื่มเพิ่มขึ้นหลังเหตุการณ์

แปลว่าพ่อแม่ไม่จำเป็นต้องตื่นตระหนกกับลูกทุกคน แต่ควรให้ความสนใจเป็นพิเศษกับลูกที่เคยลองดื่ม สูบ หรือใช้สารมาก่อน ลูกที่มีเพื่อนกลุ่มที่ใช้สาร และลูกที่ดูเครียดหรือเก็บตัวมากผิดปกติหลังน้ำท่วม

สัญญาณที่พ่อแม่ควรสังเกต

สัญญาณที่อาจบ่งบอกว่าลูกเริ่มใช้สาร ได้แก่ การนอนเปลี่ยนไปมาก หงุดหงิดหรือก้าวร้าวผิดปกติ เปลี่ยนกลุ่มเพื่อนกะทันหัน ปิดบังโทรศัพท์และที่ไปที่มา เงินหรือของในบ้านหายบ่อย มีกลิ่นเหล้าหรือบุหรี่ หรือตาแดงและง่วงซึมบ่อย

อย่างไรก็ตาม อาการหลายอย่างข้างต้นอาจเป็นเพียงปฏิกิริยาต่อความเครียดหลังน้ำท่วม ไม่ได้แปลว่าลูกใช้ยาเสพติดเสมอไป กรมสุขภาพจิตแนะนำว่าหากความเครียด ความเศร้า หรือปัญหาการนอนยังไม่ดีขึ้นเกิน 2 สัปดาห์ ควรขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ ไม่ว่าสาเหตุจะมาจากอะไร

สิ่งที่พ่อแม่ทำได้ทันที

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) ระบุปัจจัยปกป้องวัยรุ่นจากการใช้สารเสพติด ได้แก่ การมีส่วนร่วมและการสนับสนุนของครอบครัว การที่พ่อแม่รู้ว่าลูกอยู่ที่ไหนและกับใคร การที่พ่อแม่แสดงจุดยืนชัดเจนว่าไม่เห็นด้วยกับการใช้สาร และความผูกพันกับโรงเรียน ทั้งหมดนี้เป็นสิ่งที่ครอบครัวเริ่มได้แม้ในช่วงที่บ้านยังไม่กลับมาเป็นปกติ

เริ่มจากการคืนกิจวัตรให้เร็วที่สุด เช่น เวลานอน เวลากินข้าวพร้อมหน้า และเวลากลับบ้านที่ตกลงกันไว้ ให้ลูกมีบทบาทที่มีความหมายในการฟื้นฟูบ้านหรือชุมชน เช่น ช่วยทำความสะอาดหรือร่วมกิจกรรมจิตอาสา และช่วยให้ลูกได้กลับไปเรียนหรือเจอเพื่อนที่โรงเรียนโดยเร็ว

พ่อแม่ควรระวังพฤติกรรมของตัวเองด้วย หากผู้ใหญ่ในบ้านดื่มหนักขึ้นเพื่อคลายเครียดหลังน้ำท่วม ลูกจะเรียนรู้ว่านั่นคือวิธีรับมือกับปัญหา CDC ระบุว่าการใช้สารของพ่อแม่เป็นปัจจัยเสี่ยงอย่างหนึ่งของวัยรุ่น

คุยกับลูกอย่างไรไม่ให้กลายเป็นการสอบสวน

SAMHSA แนะนำให้คุยสั้นๆ แต่บ่อยครั้ง และฟังมากกว่าพูด ลองเริ่มจากถามความรู้สึกเรื่องน้ำท่วมก่อน เช่น "ช่วงนี้อะไรที่หนักที่สุดสำหรับลูก" แทนการถามตรงๆ ว่า "แอบไปเสพยามาใช่ไหม" เมื่อลูกรู้สึกปลอดภัยที่จะเล่าเรื่องความเครียด ก็จะกล้าเล่าเรื่องอื่นตามมา

บอกจุดยืนของครอบครัวให้ชัดว่าไม่ยอมรับการใช้เหล้าและยาเสพติดในวัยนี้ พร้อมบอกด้วยว่าหากลูกมีปัญหา พ่อแม่พร้อมช่วยเสมอ ความชัดเจนกับความอบอุ่นต้องไปด้วยกัน

เมื่อไรควรขอความช่วยเหลือ

หากลูกเครียดหรือซึมเศร้าต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 หากสงสัยว่าลูกใช้ยาเสพติด โทรสายด่วนบำบัดยาเสพติด 1165 และหากมีอาการรุนแรงหลังใช้สาร เช่น หมดสติ หายใจผิดปกติ หรือชัก ให้โทร 1669 ทันที

เพชรนาวา โฮปแคร์ เป็นสถานพยาบาลยาเสพติดเอกชนที่ขึ้นทะเบียนตามกฎหมาย พ่อแม่ที่กังวลเรื่องการใช้สารของคนในครอบครัวสามารถโทรปรึกษาทีมผู้เชี่ยวชาญเพื่อขอคำแนะนำเบื้องต้นและแนวทางที่เหมาะสมได้ ข้อมูลทุกอย่างเก็บเป็นความลับ