ป้องกันลูกวัยรุ่นจากยาเสพติด บทเรียนจากไอซ์แลนด์ที่ลดวัยรุ่นเมาเหล้าจาก 42% เหลือ 6%

ตัวเลขที่เปลี่ยนไปใน 20 ปี

งานวิจัยของ Kristjansson และคณะ ตีพิมพ์ในวารสาร Health Education Research ปี 2564 รายงานข้อมูลนักเรียนชั้นปีที่ 10 (อายุราว 15–16 ปี) ในไอซ์แลนด์ ระหว่างปี 2541 ถึง 2561 พบว่าสัดส่วนนักเรียนที่เคยเมาในช่วง 30 วันที่ผ่านมาลดลงจากร้อยละ 42 เหลือร้อยละ 6 การสูบบุหรี่ทุกวันลดจากร้อยละ 23 เหลือร้อยละ 2 และการเคยใช้กัญชาลดจากร้อยละ 17 เหลือร้อยละ 6

การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้เกิดจากโครงการเดียว แต่มาจากการที่รัฐ โรงเรียน ชุมชน นักวิจัย และพ่อแม่ ทำงานร่วมกันอย่างต่อเนื่อง โดยใช้ข้อมูลสำรวจนักเรียนเป็นประจำเพื่อดูว่าอะไรได้ผลและอะไรต้องปรับ

ปัจจัยที่งานวิจัยทดสอบ

งานวิจัยปี 2564 ทดสอบปัจจัย 7 ข้อที่เป็นแกนของแนวทางไอซ์แลนด์ ได้แก่ การที่พ่อแม่รู้ว่าลูกอยู่ที่ไหนและกับใคร เวลาที่ลูกใช้กับพ่อแม่นอกเวลาเรียน การที่พ่อแม่รู้จักเพื่อนของลูกและพ่อแม่ของเพื่อน การเล่นกีฬาในสโมสรหรือทีมที่มีการจัดการ การร่วมกิจกรรมนอกหลักสูตรที่มีโครงสร้าง การอยู่นอกบ้านหลังเที่ยงคืน และความรู้สึกไม่ผูกพันกับการเรียน

ผลพบว่า 6 ใน 7 ปัจจัยสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับการใช้บุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า แอลกอฮอล์ และกัญชาที่น้อยลงหรือมากขึ้นตามทิศทางที่คาดไว้ สอดคล้องกับปัจจัยปกป้องที่ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) ระบุ เช่น การที่พ่อแม่ติดตามดูแลลูก การสนับสนุนจากครอบครัว และความผูกพันกับโรงเรียน

ทำไมกิจกรรมที่มีโครงสร้างจึงช่วยได้

กิจกรรมที่มีโครงสร้าง หมายถึงกิจกรรมที่มีตารางเวลาสม่ำเสมอ มีผู้ใหญ่หรือโค้ชดูแล และมีเป้าหมายให้พัฒนา เช่น ทีมฟุตบอล วงดนตรี ชมรมศิลปะ หรือกลุ่มจิตอาสา ต่างจากการออกไปเที่ยวเตร่โดยไม่มีจุดหมายและไม่มีผู้ใหญ่อยู่ด้วย

กิจกรรมแบบนี้ให้สิ่งที่วัยรุ่นต้องการ ทั้งความตื่นเต้น การได้รับการยอมรับ และความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม โดยไม่ต้องพึ่งเหล้าหรือยาเสพติด อีกทั้งยังลดเวลาว่างที่ไม่มีผู้ใหญ่ดูแล ซึ่งเป็นช่วงที่โอกาสลองสารเสพติดเกิดขึ้นบ่อย

สถาบันวิจัยยาเสพติดแห่งชาติสหรัฐฯ (NIDA) ระบุว่าการเริ่มใช้แอลกอฮอล์และสารอื่นตั้งแต่อายุน้อย เพิ่มโอกาสเกิดความผิดปกติจากการใช้สารเสพติดในอนาคต การชะลอวัยที่เริ่มลองจึงเป็นเป้าหมายสำคัญของการป้องกัน

นำแนวทางไอซ์แลนด์มาใช้ในบ้านแบบไทย

ชวนลูกเลือกกิจกรรมที่ชอบจริงอย่างน้อยหนึ่งอย่าง เช่น กีฬา ดนตรี ศิลปะ หุ่นยนต์ หรือจิตอาสา และช่วยให้ลูกไปได้สม่ำเสมอ สิ่งสำคัญคือให้ลูกได้เลือกเอง เพราะกิจกรรมที่ถูกบังคับมักอยู่ได้ไม่นาน

ใช้เวลากับลูกให้สม่ำเสมอ เช่น กินข้าวเย็นด้วยกันหลายวันต่อสัปดาห์ หรือทำกิจกรรมร่วมกันในวันหยุด ไม่จำเป็นต้องใช้เงินมาก สิ่งที่นับคือเวลาที่ได้อยู่ด้วยกันจริงๆ

รู้จักเพื่อนของลูกและพ่อแม่ของเพื่อน เช่น ผ่านกลุ่มไลน์ผู้ปกครองของห้อง หรือชวนเพื่อนลูกมาที่บ้าน การที่ผู้ใหญ่หลายบ้านตกลงกติกาคล้ายกัน เช่น เวลากลับบ้าน ทำให้ลูกไม่รู้สึกว่าบ้านตัวเองเข้มงวดอยู่บ้านเดียว

ตกลงเวลากลับบ้านให้ชัด และรู้ว่าลูกอยู่ที่ไหนกับใคร โดยอธิบายเหตุผลว่าเป็นเรื่องความปลอดภัย ไม่ใช่การไม่ไว้ใจ ไอซ์แลนด์เองมีกฎหมายกำหนดเวลาที่เด็กอยู่นอกบ้านโดยไม่มีผู้ใหญ่ได้ และพ่อแม่จำนวนมากร่วมกันสนับสนุนกติกานี้

ข้อจำกัดที่ควรรู้

ความสำเร็จของไอซ์แลนด์มาจากการทำทั้งประเทศ มีงบประมาณสนับสนุนกิจกรรม และชุมชนร่วมมือกันเป็นเวลาหลายปี ครอบครัวเดียวอาจทำได้เพียงบางส่วน และไม่มีวิธีใดรับประกันได้ว่าลูกจะไม่ลองสารเสพติดเลย

แต่ปัจจัยระดับครอบครัว เช่น การรู้ว่าลูกอยู่ที่ไหน เวลาที่ใช้ร่วมกัน และกิจกรรมที่มีโครงสร้าง เป็นสิ่งที่พ่อแม่เริ่มได้ทันที และ NIDA ก็ระบุว่าการติดตามดูแลของพ่อแม่เป็นหัวใจสำคัญของการป้องกันยาเสพติด

หากกังวลว่าลูกเริ่มใช้สารแล้ว

หากสังเกตเห็นสัญญาณที่น่าเป็นห่วง อย่ารอให้ปัญหาลุกลาม สามารถโทรสายด่วนบำบัดยาเสพติด 1165 หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการเสพติด เพชรนาวา โฮปแคร์ เป็นสถานพยาบาลยาเสพติดเอกชนที่ขึ้นทะเบียนตามกฎหมาย พ่อแม่สามารถโทรปรึกษาทีมผู้เชี่ยวชาญเพื่อขอคำแนะนำเบื้องต้นและแนวทางที่เหมาะสมได้ ข้อมูลทุกอย่างเก็บเป็นความลับ